سه‌ره‌کی        په‌یوه‌ندی        ئه‌رشیف        لینک        زانیاری ماڵپه‌ڕ
   
وتاری هه‌ڤاڵ مسته‌فا چاوڕه‌ش - یادی چله‌ی شه‌هیدانی لیوای یه‌كی پاراستنی سلێمانی
چاوپێکه‌وتن ‌
  وتەبێژی هاوپەیمانان بۆ مێدیتریانە: دوای تێكشكاندنی داعش.. هاوپەیمانان لە مەیدانی جەنگی سەربازییەوە بۆ جەنگە فیكرییەكان هەنگاودەنێن
به‌روار: 18/12/2017


مێدیتریانە- دانا تەیب مەنمی 
عەقید ڕایان دیلۆن
، وتەبێژی فەرمی هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی دژی داعش لەمیانی ئەم چاوپێكەوتنە تایبەتەدا لەگەڵ پەیمانگای مێدیتریانە بۆ لێكۆڵینەوەی هەرێمایەتی ، جەختدەكاتەوە لەوەی دوای تێكشكاندنی داعش لەعێراق و سوریا  هاوپەیمانان لە مەیدانی جەنگی سەربازییەوە بۆ مەیدانی جەنگە فیكرییەكان هەنگاودەنێن، و داهاتووی عێراق بۆ عێراقیەكانە بڕیاری لەبارەوە بدەن، و هاوپەیمانان بڕوایان وایە كە باشترین رێگە بۆ دەستەبەركردنی ئەوەی هەموو عێراقیەك لە داهاتووی وڵاتەكەیدا دەنگ و رەنگی هەبێت،  پێویستە لە رێگەی دایالۆگی بەردەوامەوە بێت.  

مێدیتریانە: رۆڵ و ستراتیژی هاوپەیمانان چی دەبێت لە سەردەمی دوای داعشدا لە عێراقدا و بە هەرێمی كوردستانیشەوە؟

عەقید ڕایان دیلۆن: وەك هاوپەیمانان هەوڵەكانمان چڕدەكەینەوە بۆ لەناوبردنی داعش لە عێراق و سوریا. داعش رێكخراوێكی تیرۆرستییە، و بووەتە مایەی ترس بۆ سەر هەموو دەوڵەتانی ناوچەكە و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی.
بە لە دەستدانی ئەو ناوچانەی لەژێر كۆنتڕۆڵیدایی داعش-دایە، ئەوە ناگەیەنێت وەك رێكخراوێك لە ناوبراوە، و ئەوەش هەندێك سەركردەش لە خۆدەگرێت كە ئێستا حەشارگەكاندان. هێشتا شتی زۆر پێویستە ئەنجام بدرێن بە مەبەستی زامنكردنی ئەوەی داعش وەك شكستخواردویەك مامەڵەی لەگەڵ بكرێت. بەردەوامیدان بە ئاشتی و ئاسایش لەعێراق و ناوچەكەدا تەنها كاتێك بەدیدێت، كە چەند حكومەتێكی جێگیر، و یەكگرتوو هەبێت توانای دابینكردنی پێداویستیەكانی خەڵكەكەی هەبێت. لە رێگەی تێكشكاندنی داعشەوە وەك هێزێكی سەربازی، هاوپەیمانان كات و شوێنی پێویست دابیندەكات بە مەبەستی ئەنجامدانی كارە دیپلۆماتی و ئابوری و زانیارییەكانی كە پێویستن بۆ بونیادنانی تواناكانی هاوبەشەكانمان. 
هاوپەیمانان بەردەوام دەبن لە پاڵپشتیكردنی هێزە ئەمنییەكانی عێراق لە عێراقی دوای داعشدا. ئێمە دەمانەوێت پاڵپشتی عێراقێكی یەكگرتوو بكەین كە بتوانێت ئارامی و ئاسایش بۆ هاووڵاتیانی دابینبكات كە پێویستە بۆ ئەوەی بە ئاشتیانە بژین. 


مێدیتریانە: داهاتووی پەیوەندییەكانی حكومەتی عێراقی فیدڕاڵ و حكومەتی هەرێمی كوردستان چۆن دەبینیت؟ هێزەكانی هاوپەیمانان  چۆن دەتوانن رێگربن لە روودانی جەنگی ناوخۆیی لە نێوان هێزە ئەمنیەكانی عێراق، بە دیاریكراوی لە نێوان چەكدارەكانی عێراق و چەكدارانی میلیشا شیعەكان لەگەڵ هێزەكانی پێشمەرگە، وەك ئەوەی لەم دواییانەدا لە كەركوك و ناوچە جێناكۆكەكانی دیكەدا لە نێوان بەغداد و هەولێردا روویدا ؟ ئایا پێتان وایە لە سەردەمی پاش داعشدا حكومەتێكی ناوەندی بەهێز لە عێراقدا دروست ببێت و كەمینە نەتەوەییەكانی عێراق سەركوت بكات، بە تایبەتی كوردەكان، سونە، كریستیانەكان، یەزیدیەكان و كەمینەكانی دیكە كە بوونیان هەیە لە عێراقدا، و لە دەرئەنجامیشدا ببێتە هۆی سەرهەڵدانی گروپی تیرۆرستی دیكەی وەك داعش؟


ڕایان دیلۆن: هێزەكانی هاوپەیمانان چاودێری و هانی وتوێژ دەدەن لە نێوان هێزەكانی دەوڵەتی عێراقی فیدڕاڵ و هێزەكانی پێشمەرگەدا لە باكوری عێراقدا. 
داهاتووی عێراق بۆ عێراقیەكانە بڕیاری لەبارەوە بدەن. هاوپەیمانان بڕوایان وایە كە باشترین رێگە بۆ دەستەبەركردنی ئەوەی هەموو عێراقیەك لە داهاتووی وڵاتەكەیدا دەنگ و رەنگی هەبێت،  پێویستە لە رێگەی دایالۆگی بەردەوامەوە بێت.  داعش گەورەترین بەربەست بوو لە بەردەم وەها دایالۆگێكدا، ستراتیژی داعش بریتیە لە چاندنی تۆوی دووبەرەكی و ناكۆكی لە نێوان گروپە جیاوازەكانی عێراقدا.
هەر لەبەر ئەوەشە پێمان وایە كە بەنرخترین بەشداریمان لە داهاتووی عێراقدا بریتیە لە لەناوبردنی داعش.
هەروەها دەمەوێت ئەوە زیاد بكەم كە هەموو پێكهاتە بنەڕەتیەكانی هێزە ئەمنیەكانی عێراق و پێشمەرگە باڵادەستی خۆیان بەسەردا داعشدا پیشاندا، كاتێك هەموویان پێكەوە كاریان كرد، هەر وەك ئەوەی لە موسڵ بینیمان و لە خێرا ئازادكردنی تەلەعفەر و حەویجەدا. لە ئێستادا ئەولەویەتی هاوپەیمانان لە عێراقدا بریتیە لە یارمەتیدان و پاڵپشتیكردنی هاوبەشەكانمان لە تێكشكاندن و لە ناوبردنی داعش لە دوا پەناگەكانیدا لە رۆژئاوای پارێزگای ئەنبار، لە رێگەی پێدانی زانیاری هەواڵگری و گورزی ئاسمانی وورد،  و تۆپخانەی زەمینیی و راوێژكاری سەربازییەوە لەبەرەكانی شەڕدا.

مێدیتریانە: وەك دەزانن كاری سەرەكی هێزەكانی هاوپەیمانان بریتیە لە ووشك كردن و بڕینی سەرچاوە داراییەكانی رێكخراوی تیرۆرستی داعش و گروپە تیرۆریستیەكانی دیكە، بۆ وەدیهێنانی ئەم ئامانجە، هاوپەیمانان چۆن دەتوانن رێگری بكەن لەوەی داعش ئەو كێڵگە نەوتیانە بەكارنەهێنێت كە لەژێر دەستیاندایە؟

 ڕایان دیلۆن: داعش وەك هێزێكی رێكخراو لە عێراق و سوریادا لاوازبووە. سەركردەكانیان بە تەواوەتی دابڕاون لەگەڵ هێزە شەڕكەرەكانیاندا لە بەرەكانی جەنگدا، هێزە شەڕكەرەكانیان لە بەرەكانی جەنگدا خۆیان رادەستدەكەن یان دەكوژرێن یاخود دەستگیر دەكرێن. بەشێوەیەكی بەرچاو پاڵپشتی داراییان كەمیكردووە، هەروەها بەم زوانە هیچ ناوچەیەكیان لە ژێردەستدا نامێنێت لە عێراق و سوریادا. دەكرێت هەندێك تیرۆریستی داعش لە ناوچەكەدا بمێنن، یان چەند تاوانبارێكی نوێ پەیوەندی بكەن بە رێكخراوەكەوە. پێشبینی ئەوە دەكەین هەوڵی نانەوەی پشێوی و ناجێگیری بدەن لە حكومەتە خۆجێیەكاندا و زانیاری هەڵە بگوازنەوە بۆ جیهان لە رێگەی سۆشیال میدیا و ئامرازەكانی دیكەی راگەیاندنەوە. تاكە هۆكاری رووبەروبوونەوەی هەوڵەكانی داعش لە قۆناغی دوور مەودادا بریتیە لە دەستەبەركردن و بەدیهێنانی دەوڵەتانی سەقامگیر و یەكگرتوو كە توانای دابینكردنی ئاشتی و ئاسایشی هەبێت بۆ خەڵكەكەی.

مێدیتریانە: پاش لە ناوبردنی داعش لە عێراق و سوریادا چۆن مامەڵە دەكەن لەگەڵ میلیشیا شیعەكان، لە عێراقدا كەلەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەكرێن ، چۆن ئێوە دەتوانن دەستەبەری ئەوە بكەن ئەو میلیشیا تائیفیانە، كە پڕ چەك كراون بە چەكی ئەمریكی، دژی هێزەكانی هاوپەیمانان لە عێراقدا ناجەنگن؟

ڕایان دیلۆن: گونجاو نیە وەڵامی دەنگۆكان و بانگەشەكان یان دۆخە گریمانەییەكان بدرێتەوە.

مێدیتریانە: چەندین راپۆرت هەیە و لەوانەشە چەند بەڵگەیەك هەبێت كە لە پێكدادانەكانی ئەم دواییەی نێوان چەكدارە شیعەكان و هێزەكانی پێشمەرگەدا، چەكدارە شیعەكان تانكی هەمڤی و ئەبرامزی ئەمریكییان بەكارهێناوە لە دژی پێشمەرگە لە كەركوك، پرسیارەكە ئەوەیە: ئایا ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا یان هێزەكانی هاوپەیمانان لێكۆڵینەوە دەكەن لەسەر ئەو دەنگۆیانە، ئەگەر سەلمێنرا و راست بوو، ئایا ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا چەكدارە شیعەكان لە چەك دادەماڵێت؟

 
ڕایان دیلۆن: گونجاو نیە وەڵامی دەنگۆكان و بانگەشەكان یان دۆخە گریمانەییەكان بدرێتەوە. هێزەكانی هاوپەیمانان و هاوبەشەكانمان بەردەوام دەبن لە رووبەڕووبونەوە و لەناوبردنی تیرۆرستانی داعش لە عێراق و سوریادا، وەك لە ماوەی سێ ساڵی رابردوودا ئەنجام مانداوە. لە دەرئەنجامی هەوڵە هاوبەشەكانمانەوە زیاتر لەسەدا 95 ی خاكی ژێردەستی ئەوەی ناودەبرێت بە خەلافەت كۆنترۆڵكراوەتەوە، لە هەمان كاتدا 6.9 ملیۆن عێراقی و سوریمان ئازاد كردووە. ئەو سەركەوتنانە بونەتە هۆی پاراستنی خەڵكانی مەدەنی ، دابینكردنی ئاسایش كە بووەتە هۆی فەراهەمكردنی بزوتنەوەیەكی ئازاد و حكومەتی خۆجێی و بونیاتنانی تواناكانی هاوبەشەكانمان بە ئاڕاستەی خودژێنی و زیادبوونی ئاسایش و سەقامیگری زیاتر لە ناوچەكە و سەرتاسەری جیهاندا. هاوپەیمانان و هاوبەشەكانمان هیوامان گەڕاندووەتەوە بۆ ئایندەیەكی باشتر لە عێراق و سوریادا، و پارێزگاریی لەم  سەركەوتنانە دەكەین و بەردەوامی پێدەدەین لە كاتێكدا داعش بەردەوام تواناكانی خۆی لە دەستدەدات، بۆ دروستكردنی هەڕەشەی تەقلیدی، و بە دوای رێگەی دیكەدا دەگەڕێت بۆ بڵاوكردنەوەی ئایدۆلۆژییەتەكەی خۆی كە لەڕووی مۆڕاڵییەوە ڕووی لە نابووت بوون كردووە. ئەم قۆناغە قۆناغی "دەستگرتن و پتەوكردنی دەستكەوتەكانەوە"، لەكاتێكدا هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی دژی داعش لە مەیدانی جەنگی سەربازییەوە بۆ مەیدانی جەنگە فیكرییەكان هەنگاودەنێت.
مەبەست لە پتەوكردنی دەستكەوتەكان ئەمانەی خوارەوەیە:
- رێگریكردن لە داعش لەوەی ببێتە یاخیبوویەكی كاریگەر.
- دابینكردنی ئاسایش بۆ چالاكیە دیبلۆماسی و ئابوری و میدیاییەكان.
- زیادكردنی دەرفەتە ئابورییەكان كە لە بەرژەوەندی تاكەكان و خێزانەكاندایە و رێگایەكی باشتری ژیان فەراهەم دەكات، نەك هەڵگرتنی چەك لە دژی هاونیشتمانیان یان بیانیەكان.
- گەڕانەوە بۆ ژیانی سروشتی و خودژێنی بۆ حكومەتەكان و تاكەكانی كۆمەڵگە.
- حكومەتێكی كارا و گشتگیر و نوێنەری هەمووان.
- سەرلەنوێ بونیادنانەوەی خانووەكان و شارەكان و قوتابخانەكان و شوێنەكانی پەرستش و ژێرخانە ئابوریە سەرەكیەكان.
- گواستنەوە لە چالاكی سەربازی هێرشكەرەوە بۆ كارە ئەمنیەكان، پۆلیس و چاودێریكرنی سنور.
- گەشانەوەی بازرگانی و رۆشنبیری كە سنورەكانی گروپە ئیتنیەكانی تێپەڕاندووە.
- ئاشتەوایی نێوان هۆزەكان و تایفە و گروپە ئیتنیكییەكان بە مەبەستی بونیادنانی یەكێتی نیشتیمانی لە نێوان هاونیشتمانیانی عێراقدا، سازكردنی دۆخەكان بۆ چارەسەركردنی سیاسی لە سوریادا.
- رێزگرتنی زیاتری مافە تاكەكەسیەكان، ئازادیەكان، مێژوو، و كلتورەكان و و شوێنەوارەكان.
هەر چالاكیەك لە خزمەت بەرژەوەندیە ئاشتیخوازەكان بێت بۆ ئەو دوو دەوڵەتەی كە بوونەتە سوتماكی چەندین ساڵ لەجەنگ و ماڵ وێرانی بریتیە لە رەنگدانەوەی پتەوتركردنی دەستكەوتەكان


زیاتر ...‌
په‌ڕه‌یله‌ 7
ژماره‌ی بابه‌ت