سه‌ره‌کی        په‌یوه‌ندی        ئه‌رشیف        لینک        زانیاری ماڵپه‌ڕ
   
كۆنگره‌یه‌ك بۆ سه‌رچاوه‌ی دارایی تیرۆر به‌ڕێوه‌ ده‌چێت    ||    بڕوانامە بەخشرایە ٥١ پێشمەرگە    ||    فرۆکە جەنگییەکانی تورکیا ھەرێمی کوردستان بۆردومان دەکەن    ||    دوا نیوەەڕۆی ئەمڕۆ بەڕێز مستەفا چاو ڕەش سەردانی مەڵبەندی ٣ ڕێکخستنی هەولێر ی کرد بۆ پیرۆز بای دەس بە کار بونی بەڕێز شاڵاو کۆسرەت ڕەسوڵ وە ناساندنی کاندیدە بەڕێزە کانی لیستی ١٦٢ ی ن ک پاشان كوبوينه وه له گه ل ئه فسه رو كارمه نده كاني وه زاره تي پيشمه رگه    ||    نەتەوە یەکگرتووەکان و یەکێتی ئەوروپا و ڕوسیا پشتیوانی لە ڕێکەوتنە ناوەکییەکەی ئێران دەکەن    ||    ڕوسیا: بڕیاری ئەوەمان نەداوە موشەکی ئێس-300 بدەین بە سوریا    ||    ئۆپۆزسیۆنی سوریا: ئەمەریکا ناتوانێت بەرپرسیارێتی دەرەنجامەکانی کشانەوە لە سوریا هەڵبگرێت    ||    فرانكفۆرت به‌پایته‌ختی تاوان و میونشن به‌ ئارامترن شار ده‌ناسێنرێن    ||    ڕاپۆرتێك لەسەر وڵاتی گوڵ    ||    موستەفا چاورەش: سبەی ریفراندۆم بكرێت جارێكی دی بە بەڵێ‌ دەنگی بۆ دەدەم    ||   
وتاری هه‌ڤاڵ مسته‌فا چاوڕه‌ش - یادی چله‌ی شه‌هیدانی لیوای یه‌كی پاراستنی سلێمانی
دۆسیه‌ ‌
  ئیحسان نوری پاشا ناوێک هاوشانی چیای ئارارات
به‌روار: 12/03/2018


جەنەراڵ ئیحسان نوری پاشا (١٨٩٣ – ١٩٧٦)، وەک سەرکردەو فەرماندەی گشتیی هێزی سەربازیی شۆڕشی ئارارات (١٩٢٧-١٩٣٠) ناوێکی دیارو زیندووی نێو شۆڕشێکی گەورەی بەشێکی گەورەی کوردستانە لەنیوەی یەکەمی سەدەی ڕابردوودا.
ئیحسان نوری پاشاش وەک چەند سەرکردەیەکی دیکەی سەدەی بیست، وێڕای خەبات و قوربانیدان و دەربەدەریی و دەستبەسەریی و ئاوارەیی؛ تێکۆشەرێکی گیانفیدای خاک و خەڵکی ستەمدیدەی کورد بووەو هاوکات شایەتحاڵێکی ڕاستگۆی زوڵم و زۆریی نەیارانی کورد و شکست و بە ئاکام نەگەیشتنی شۆڕشەکانی سێ پارچەی کوردستان بووە کە دواترینیان شکستی شۆڕشی ئەیلول بوو لەمانگەکانی کۆتایی ژیانیدا، وەک یەشار خانمی هاوسەری لەوبارەیەوە دەڵێت: « ڕۆژێک ئیحسان گەڕایەوە ماڵەوە -لە تاران-، بێ ئەوەی وشەیەک بڵێ، ڕۆیشت تا گەیشتە بەرامبەر پەنجەرەکە، لەوێ ڕاوەستاو بێدەنگ مایەوە. لەپەنجەرەکەوە سەیری خاڵێکی نادیاری دەکرد. کاتێک ئیحسانم بەو خەمگینی و بێدەنگیە بینی، بانگم کرد: ئیحسان، ئیحسان! بەڵام وەڵامی نەدامەوە. زۆر ترسام و دووبارە بانگم کردەوە، بەڵام بێھوودە بوو. ئەو ھەستاو بەرەو لای من هات، لەسەرخۆ دەستی لەسەر شانم دانا.. من وتم: ئیحسان چی ڕووی داوە وا وەڵام نادەیتەوە؟
ئەو پێداگریی کردو وتی: هیچ نەبووە.. وتم: پێم بڵێ چی ڕووی داوە؟
سەرەنجام ڕووی لەمن کردو بەخەمبارییەوە وتی: کوردەکانی عێراق بەسەرۆکایەتیی بارزانی تا دوێنێ شۆڕشیان دەکرد، ئەمڕۆ چەکیان داناوەو بزووتنەوەی کورد تێکشکاوە. من ئەمڕۆ پێشمەرگەکانم لەشەقامەکانی تاران بینی.
ئیحسان نوری پاشا، کەسێتییەکی نەتەوەیی کراوەی واقع بین بووەو لەهەر توندڕەوییەکی مەزهەبی و ئایدیۆلۆژیی دوور بووە. کوردو تەبایی و ڕزگاری کوردی زۆر مەبەست بووە. هەر چەند زۆری حەز کردووە ڕاستەوخۆ لەخزمەتی کۆماری مەهاباد دا بێت، بەڵام لەبەر هەندێک هۆ، کە تا ئێستا ڕوون نییە، ڕێگە نەدراوە… لەگەڵ ئەوەشدا دوورو نزیک پەیگیری ڕووداوەکانی کردووە، گەلێک بە خەمەوە بووە، وەک د. هاشم شیرازی لە کتێبی (خاگرات دکتر شیرازی) دا باسی دیدارێکی ئیحسان پاشا و پێشەوا قازی محەمەد لەتاران دەکات، دەڵێ بە پێشەوای گوت: «جەنابی قازی، کورد کە نهو خەریکی دروستکردنی بینایەکن، نابێ بەر لەدروستکردنی بیناکە، لەسەر ڕەنگی ناوەوەی بیناکە بەگژ یەکدا بچن».
یاخود لەدیداری دووەمیدا لەگەڵ مەلا مستەفا بارزانی، لەساڵی ١٩٧٤، وەکو نەتەوەییەکی مارانگەستە، ئومێدی سەرکەوتنی بۆ دەخوازێت، بەگومانێکی پڕ لە دڵسۆزییەوە پێی دەڵێت: «ئومێدەوارم ئەم بزاڤەی کوردو ئەم پەناهەندەبوونەیان بۆ ئێران دووچاری هەمان چارەنووس نەبێت کە ئێمە لەئارارات دووچاری بێبەڵێنی و پەیمانشکێنی ڕەزا شا بووین، چونکە ئێمەی کورد خۆمان لەگەڵ ئێراندا بەهاونەژاد دەزانی و تەسەورمان نەدەکرد ئێرانییەکان خیانەتمان لێ بکەن، لێ ڕەزا شا خیانەتی لێکردین» ئەوە بوو شکستی ساڵی ١٩٧٥ بەسەر بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد دا هات، هەڵبەتە یەکێک لەفاکتەرەکانی ئەم شکستەش خیانەتی محەمەد ڕەزا شای ئێران بوو لە کورد.
ئیحسان نوری پاشا، دوای شکستی شۆڕشی ئارارات ڕوو دەکاتە وڵاتی ئێران و نزیکەی نیو سەدە -٤٦- ساڵ، وەک پەنابەری سیاسیی لەتارانی پایتەخت ژیاوە وێڕای چاودێری وردی هەردوو دەزگای ساواکی ئێرانی و میتی تورکی.
جەنەراڵ لەو ساڵانەی ژیانی پەناهەندەیی دا جگە لەنووسینەوەی بیرەوەرییەکانی خۆی (سەرھاتیێن من) یاخود (ڕاپەڕینی ئارارات) و (مێژووی ڕەگ و ڕەچەڵەکی کورد) یش دەنووسێت و زۆر سادەو بەکولەمەرگی ژیانی دەگوزەراند تا لە ڕۆژی (١٨-٣-١٩٧٦) دا ماتۆڕسکیل لەنزیک ماڵەکەی خۆی لێیداو دوای هەفتەیەک مانەوەی لەنەخۆشخانە، لەسەعات شەشی سەرلەبەیانی ڕۆژی پێنجشەممە (٢٥-٣-١٩٧٦) لەنەخۆشخانەی (سینا) لەتاران کۆچی دوایی کرد.